Beter leren begint met nieuwsgierig zijn.
"Geen solide basis zonder verwondering"
Leerlingen op het puntje van hun stoel, in de startblokken omdat ze iets écht willen weten. Dat is de houding waar ik in geloof, omdat ik in Blink-lessen steeds zie dat leerlingen die ‘eager’ zijn om iets te leren en verder te komen, daar ook daadwerkelijk in slagen en dieper leren als de lesstof hen dicht op de huid zit.
Nieuwsgierigheid, verwondering, ervaringen opdoen, zelf onderzoeken: dát is de motor van leren. Daarom verdienen ze een centrale plek in het onderwijs. En dat zie je ook terug in de lesmaterialen van Blink.
Kennis of diep leren?
Maar om dergelijke uitgangspunten nu te kwalificeren als moderne ‘onderwijsideologie’ waarmee je leerlingen tekort doet?
Dit voorjaar zag ik in publicaties – onder meer naar aanleiding van de wederom dalende onderwijsresultaten, zoals gemeten door PISA – een roep om kennisgericht onderwijs, een focus op directe instructie, kennisoverdracht en het ontwikkelen van zogenaamd ‘kenniscurriculum’.
Natuurlijk! Systematische kennisopbouw is een belangrijk fundament van leren. Zeker als je ook aan leerlingen duidelijk maakt waarom ze iets leren, als je ervoor zorgt dat kinderen verbanden leren leggen tussen verschillende soorten kennis, tussen kennis en vaardigheden, en tussen wat ze al weten en wat er nieuw geleerd wordt. Want om diep te leren heb je in je brein een netwerk nodig waar nieuwe kennis bij kan aanhaken.
“Leren is ook het ‘vormen’ van nieuwsgierige, zelfdenkende leerlingen.”
Jorien Castelein, directeur en oprichter Blink
Er is meer
Tot zover herken ik me in de visie van onderwijskundigen die hameren op een solide kennisbasis. Eens! Robuuste kennis van vakinhoud – inzicht in de betekenis ervan én daaraan gekoppeld kennis van de wereld – stelt leerlingen in staat om met vertrouwen en diepgang te leren. Wat me stoort, is dat sommige publicisten een kenniscurriculum en kennisoverdracht door de leraar in de vorm van directe instructie presenteren als dé ‘silver bullet’. Alsof leren alleen draait om cognitie.
Alleen betekenisvolle kennis beklijft
Een uitgevoerd kenniscurriculum zegt niets over dat wat er van leren beklijft bij de leerlingen. Leren is meer dan kennisoverdracht alleen! Leren moet meer zijn. Leren is ook het ‘vormen’ van nieuwsgierige, zelfstandig denkende kinderen die de wereld en zichzelf ontdekken en op zoek gaan naar hun plek in die wereld.
Een stevige kennisbasis speelt daarin zeker een belangrijke rol, maar kennis voegt het meest toe aan het leren van kinderen als het doorleefde kennis is. Kennis die …
- inhaakt op wat kinderen zelf al weten;
- voortborduurt op wat ze zelf ontdekt of ervaren hebben;
- toegepast wordt in vaardigheden;
- ruimte geeft aan de natuurlijke nieuwsgierigheid van kinderen.
Kortom: betekenisvolle kennis die ook echt beklijft.
Zorgvuldige lesconstructie
Laat ik duidelijk zijn: dit is géén pleidooi voor ‘zoek-het-zelf-maar-uit-lessen’. Wél voor zorgvuldig opgebouwde lessen, waarin de leraar leerlingen stap voor stap meeneemt. Door te werken aan heldere doelen met behulp van hints, keuzes, rijke bronnen, geleide ontdekking, lezen, praten, schrijven. Met houvast door instructie, reflectie, aha-momenten en gecorrigeerde misconcepties. Op deze manier beklijft de kennis én groeit het inzicht bij kinderen.
Blink-lessen in de praktijk
En zó doen we dat dan ook in thematische Blink-lessen, bij Blink Wereld, Blink Lezen en Blink Taal & Lezen. Bijvoorbeeld als leerlingen lezen en leren over historisch grote uitvindingen, steden in de middeleeuwen of ruimtereizigers, over manieren waarop burgers uit specifieke tijdvakken de problemen van hun wereld aanpakten.
Met geïntegreerde vaardigheden als belangrijk uitgangspunt, terwijl de lessen leerlingen stimuleren om zelf verbanden te leggen, actief na te denken, met elkaar in gesprek te gaan, hun eigen ervaringen te koppelen aan nieuwe informatie, die te verdiepen in minicolleges, op een creatieve manier aan de slag gaan met de inhoud van teksten en boeken, met nieuwgeleerde woorden, hun mening te leren geven, enzovoort.
De mogelijkheden om het systematisch aanleren van basiskennis direct te laten samengaan met een bredere ontwikkeling van leerlingen zijn eindeloos!
Geen mythe, maar een rijke aanpak
Dus niet: basisvaardigheden als lezen en schrijven lostrekken van inhoud (en lostrekken van andere vaardigheden). Niet: generieke vaardigheden afzonderlijk aanleren, zónder context. Maar wel: authentiek, betekenisvol en actief leren.
Een rijke aanpak, onder leiding van een leerkracht die zijn leerlingen kent, die weet waar hij naartoe wil, gebruikmakend van zorgvuldig uitgedacht lesmateriaal. Geen nieuwlichterij, geen ‘silver bullet’, geen nieuwe mythe, maar een aanpak die leerlingen verrijkt en recht doet aan wie zij zijn.
Over de auteur
